Sposoby zagospodarowania ziarna kukurydzy po zbiorze

Aktualnie powierzchnia uprawy kukurydzy na ziarno wynosi niemal 1 mln hektarów.

Do zagospodarowania będzie 6 – 7 mln ton suchego ziarna. Ponad 1/3 ziarna kukurydzy będzie przedmiotem eksportu. Pozostała część zostanie wykorzystana głównie do celów paszowych, a ponadto do produkcji etanolu i w przetwórstwie spożywczym.

W warunkach klimatycznych Polski, wilgotność ziarna kukurydzy, w czasie zbioru, wynosi około 25 – 30%, a niekiedy nawet 35%. Poziom zawartości wody w ziarnie jest uzależniony od wczesności odmiany, terminu zbioru oraz od przebiegu warunków pogodowych. Konieczne jest dosuszanie ziarna do 13-14% zawartości wody. Takie ziarno może być przedmiotem bezpośredniego obrotu handlowego, lub przechowywane przez dłuższy okres czasu. Mokre ziarno, bezpośrednio od kombajnu, szczególnie przy wyższych temperaturach powietrza, a także ziarno niedosuszone, ulega zepsuciu wskutek działalności drobnoustrojów – bakterii i grzybów. Efektem jest też wzrost zawartości mikotoksyn fuzaryjnych, które degradują ziarno do sprzedaży i na paszę. Zbiory ziarna muszą więc być dostosowane do możliwości jego suszenia.

Proces suszenia jest bardzo kosztowny i pochłania nawet 1/3 całkowitych kosztów produkcji kukurydzy na ziarno. Koszty suszenia z roku na rok wzrastają, wskutek wzrostu cen nośników energii do suszenia, energii elektrycznej do napędu wentylatorów suszarni i przenośników do silosów, oraz wzrostu kosztów pracy maszyn i ludzi. Orientacyjny koszt wysuszenia usługowo jednej tony kukurydzy o wilgotności 20%, w sezonie 2019-2020, wynosił około 50 zł, przy wilgotności 30% – 105 zł, a dla kukurydzy o zawartości wody na poziomie 35% -120 zł. Przy plonie 14 ton ziarna kukurydzy z hektara i wilgotności 30% na suszenie trzeba było wydać około 1500 zł. Koszt suszenia jest uzależniony od cen nośników energii. Najczęściej stosowanymi nośnikami jest olej opałowy i gaz. Ponadto stosuje się inne nośniki energii jak miał węglowy, słomę, pelety. Jednak ich stosowanie wymaga zakupu specjalnych kotłów do spalania. Przy kalkulacji kosztów dosuszania ziarna kukurydzy trzeba uwzględnić amortyzację suszarni i wiat lub budynków, w których są one zainstalowane. Według inż. Tadeusza Szymańczaka, producenta kukurydzy z Mazowsza, koszt obniżenia wilgotności 1 tony ziarna o 1% (tono procent), wynosił 9-11 zł. Obecnie ten koszt będzie wyższy, gdyż wzrastają koszty nośników energii.

Koszty dosuszania ziarna są zróżnicowane w poszczególnych gospodarstwach, w zależności od stosowanej technologii. Na koszty dosuszania wpływają również takie czynniki jak temperatura powietrza, wilgotność powietrza, a także typ ziarna (dent, flint i typy pośrednie).

W gospodarstwach wysokotowarowych stosuje się bardzo wydajne suszarnie, które umożliwiają wysuszenie do kilkudziesięciu ton na dobę. Stosowane są również suszarnie przewoźne, które jednak wymagają dostępu do energii elektrycznej do napędu wentylatorów.

Na obniżenie kosztów znacząco wpływa zastosowanie metody dwuetapowego procesu suszenia. W pierwszym etapie ziarno suszy się wysoką temperaturą, do obniżenia wilgotności do 17%. Dalsze obniżenie wilgotności przy zastosowaniu wysokiej temperatury wymagałoby wysokich nakładów energii. Dlatego też dalszy etap dosuszania ziarna polega na składowaniu gorącego ziarna w innym zbiorniku i jego przewietrzaniu i schładzaniu zimnym powietrzem przez 5 – 10 godzin. Zimne powietrze pochłania temperaturę i usuwa wilgoć z rozgrzanego ziarna. Umożliwia obniżenie jego wilgotności do 14% i jego dalsze przechowywanie do momentu sprzedaży. Suszenie dwuetapowe wiąże się z dodatkowymi kosztami na zakup zestawu do suszenia niskotemperaturowego i chłodzenia ziarna. Jednak jest to inwestycja opłacalna, gdyż pozwala na obniżenie energii aż o 40% w porównaniu z suszeniem wysokotemperaturowym.

Przechowywanie ziarna wymaga jego ustawicznej kontroli i ochrony przed zawilgoceniem.

Najlepsze do przechowywania są silosy z aktywną wentylacją i urządzeniami pomiarowymi parametrów ziarna. Można też przechowywać ziarno w magazynach płaskich pod warunkiem zapewnienia możliwości jego przewietrzania. Przed przystąpieniem do przechowywania ziarna silosy i magazyny płaskie trzeba przygotować poprzez ich gazowanie w celu pozbawienia szkodników magazynowych.

Alternatywą do suszenia ziarna może być jego konserwacja na mokro. Szczególnie, gdy ziarno jest wykorzystywane jako pasza we własnym gospodarstwie, lub jako surowiec do produkcji bioetanolu. W procesie konserwacji ziarna na mokro wykorzystuje się technologię rękawów foliowych, do których surowiec jest wtłaczany przy pomocy pras silosujących. Stosunkowo niskie ceny rękawów foliowych sprawiają, że zakiszanie w nich ziarna jest znacznie tańsze niż w silosach przejazdowych, biorąc pod uwagę koszt wybudowania nowych obiektów. W mniejszych gospodarstwach używa się do zakiszania opakowań typu Big Bag.

Proces zakiszania przebiega w warunkach beztlenowych. Ziarno kukurydzy, po jego zgnieceniu lub ześrutowaniu, dobrze ubite, kisi się szybko i bez strat, szczególnie przy dodatku konserwantów biologicznych lub chemicznych. Konserwanty są to preparaty bakteryjne lub bakteryjno-enzymatyczne. Zawierają one bakterie Lactobacillus buchnerii, które są odpowiedzialne za produkcję kwasu mlekowego. Ponadto produkowany jest kwas octowy zapewniający stabilność kiszonki i kwas propionowy, który hamuje rozwój pleśni i drożdży. W procesie konserwacji mokrego ziarna kukurydzy mogą być użyte kwasy organiczne: kwas propionowy lub preparaty na bazie kwasu mrówkowego i propionowego.

Zagęszczenie surowca, w zależności od rozmiaru tunelu, wynosi od 600 do 1100 kg/ m3. Bardzo dobrze zakiszają się w rękawach foliowych również odkoszulkowane i rozdrobnione kolby kukurydzy (ziarno + rdzenie). Uzyskana w ten sposób pasza po zakiszeniu nosi nazwę CCM (corn cob mix). Jest ona szczególnie przydatna w żywieniu trzody chlewnej. Zaleca się również kiszenie sieczki z kolb z liśćmi okrywowymi, zebranych w pełnej dojrzałości. Uzyskana kiszonka jest paszą o najwyższej koncentracji energii i służy do żywienia zwierząt przeżuwających.

W rękawach foliowych może być konserwowane całe, nierozdrobnione ziarno kukurydzy. Mamy wówczas do czynienia z procesem samo konserwacji (inertacji). Proces ten polega na tym, że tlen wypełniający przestrzenie między ziarnami jest zużywany i zastąpiony przez dwutlenek węgla, który pełni funkcję konserwanta ziarna.

W Polsce rozwija się rynek „mokrej” kukurydzy, sprzedawanej bezpośrednio od kombajnu. Szereg firm paszowych i handlowych odbiera taką kukurydzę bezpośrednio z pola od rolników i dosusza we własnym zakresie. Stwarza to szansę uprawy tej cennej rośliny dla mniejszych gospodarstw, które nie maja infrastruktury do dosuszania i przechowywania ziarna. Cena na kontraktowaną mokrą kukurydzę kształtuje się aktualnie na poziomie około 600 zł za tonę, przy wilgotności 30%. Dodatkowy bonus uzyskuje się za każdy procent wilgotności poniżej 30%, a powyżej tej wartości są potrącenia w stosunku do podstawowej ceny.

dr inż. Roman Warzecha

IHAR – PIB

Radzików

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *