Przygotowanie plantacji zbóż do przezimowania

Na przezimowanie plantacji zbóż ozimych ma wpływ wiele czynników.

Kondycja ozimin w dużym stopniu zależy od terminu siewu roślin, gatunku oraz odmiany (stopnia mrozoodporności), lokalnych warunków pogodowych, sposobu uprawy oraz usytuowania pola. Bardzo ważna jest prawidłowa jesienna agrotechnika.

Lepszego przezimowania możemy spodziewać się przy uprawie zbóż na glebach strukturalnych, przy dobrej zasobności w fosfor, potas, z zachowaniem optymalnego terminu siewu i zalecanej ilości wysiewu na jednostkę powierzchni.

 

Na przebieg warunków pogodowych w czasie zimy nie mamy wpływu. Rośliny dobrze radzą sobie przy lekkiej zimie. Najbardziej obawiamy się zimy z silnymi mrozami ale bez pokrywy śnieżnej. Podstawowe oziminy różnią się zakresem temperatur granicznych. Żyto jest najbardziej odporne na niskie temperatury (może wytrzymać mrozy do -30°C), a w dalszej kolejności pszenica (-20°C), pszenżyto (podobnie jak pszenica) i jęczmień (około -15°C). Należy jednak zaznaczyć, że na wytrzymałość zbóż ozimych w czasie srogich mrozów ma wpływ silny wiatr, szczególnie przy braku pokrywy śnieżnej. Dochodzi wtedy do zjawiska wysmalania roślin.

 

Warto podkreślić znaczenie terminu siewu. Zboża ozime wysiane w optymalnym terminie mają lepsze warunki do wzrostu i rozwoju roślin, są lepiej rozkrzewione i ukorzenione. Znacznie lepiej wykorzystują nawożenie oraz są mniej narażone na warunki stresowe. Jednak rolnicy często opóźniają siew ze względów organizacyjnych, pogodowych bądź zaniedbań.

Dla przykładu, w warunkach długiej i ciepłej jesieni wysoki plon jęczmienia ozimego można uzyskać z późnych jego zasiewów (20 – 25 września). Najlepiej więc wysiewać jęczmień w terminie średniowczesnym tj. 10 – 15 września w rejonach wschodnich, 12 – 18 w rejonie centralnym i 16 – 20 września w rejonach zachodnich. Opóźnienie terminu siewu jęczmienia ozimego jest powodem skrócenia fazy krzewienia się roślin i tym samym zmniejszenia liczby kłosów na jednostce powierzchni, szczególnie w przypadku wczesnego nadejścia zimy. Wówczas racjonalne jest stosowanie większej ilości wysiewu. W latach o długim trwaniu jesieni można uzyskać odpowiednią liczbę kłosów także przy opóźnionym terminie siewu.

Zbożem o największym znaczeniu gospodarczym w naszym kraju jest pszenica ozima. Warto przypomnieć, że optymalny termin siewu pszenicy ozimej powinien być następujący:

rejon północno-wschodni i wschodni – od 15 do 25 września,

rejon centralny i południowo-wschodni – od 20 do 30 września,

rejon północno-zachodni i zachodni – od 20 września do 5 października

Dolny Śląsk – od 25 września do 10 października.

Optymalny termin siewu żyta i pszenżyta jest podobny jak pszenicy. Na glebach lekkich optymalny terminu siewu jest nieco wcześniejszy, ponieważ w takich warunkach tempo wzrostu i rozwoju jest słabsze niż na glebach żyznych i dla dobrego rozwoju przed zimą rośliny potrzebują więcej czasu.

Rośliny wysiane w terminie optymalnym mają zapewnione lepsze warunki do prawidłowego wzrostu i rozwoju ale także istnieje możliwość wykonania innych zabiegów agrotechnicznych np. zabiegów herbicydowych wykonywanych w fazie 3-4 liści.

 

Zbyt wczesny siew ozimin oraz szybki wzrost i rozwój roślin mogą powodować wystąpienie mączniaka czy też łamliwości źdźbła. Wpływ opóźnienia terminu siewu na plonowanie i jakość ziarna zbóż w dużym stopniu zależy od przebiegu warunków pogodowych. W przypadku niemożności wysiewu zboża w terminie optymalnym, ważny jest wybór odmiany bardziej tolerancyjnej na opóźnienie siewu.

Do siewu należy wybierać odmiany bardziej mrozoodporne, na podstawie badań Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU). Wybór właściwej odmiany pod względem tej cechy w dużym stopniu ogranicza ryzyko uprawy. Generalnie pszenica ozima może być uprawiana na terenie całego kraju, ale barierą uniemożliwiającą uprawę niektórych odmian w regionach jest mała mrozoodporność.

Gatunki zbóż i ich odmiany cechują się różną zimotrwałością. Wymarzanie zależy od temperatury gleby jaka występuje na głębokości, na której znajduje się węzeł krzewienia u zbóż.

Zimotrwałość danej odmiany zboża zmienia się w okresie zimowania. Jesienią jest to związane z tzw. hartowaniem się ozimin, które przede wszystkim polega na nagromadzaniu się cukrów i częściowym odwodnieniu komórek. Jeżeli warunki meteorologiczne nie sprzyjają zahartowaniu się ozimin, to rośliny są bardziej podatne na wymarzanie Nagłe przejście od jesieni do zimy jest przyczyną częstego wymarzania zbóż ozimych. Ponadto ważna jest grubość pokrywy śnieżnej, bezpieczna dla roślin, gdy wynosi około 20 cm.

Niebezpieczne dla roślin bywają przedwiośnia, o czym przekonaliśmy się w 2012 i 2016 roku. W skali kraju zniszczenia ozimin były wtedy bardzo silne. Stopień uszkodzenia plantacji ozimin zależał wtedy w głównej mierze od wysokości spadków temperatury, a także od stopnia mrozoodporności odmian zbóż. Aktualny stan zasiewów zbóż ozimych może się znacznie pogorszyć w przypadku nagłych spadków temperatur. Czasami, zwłaszcza na przedwiośniu, zdarza się, że temperatury nie przekraczające -10°C mogą spowodować duże szkody roślin osłabionych wcześniejszymi mrozami, w połączeniu z mroźnymi, suchymi wiatrami.

 

dr hab. Danuta Leszczyńska, Prof. IUNG-PIB

Puławy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *