Jak wybrać odmianę kukurydzy? Uniknąć spiętrzenia prac przy zbiorze

Głównym źródłem doboru odmian kukurydzy do uprawy jest Krajowy Rejestr, prowadzony przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych. W Krajowym Rejestrze jest 232 odmiany mieszańcowe (F1). W tej grupie najliczniejsze są odmiany przeznaczone do uprawy na ziarno. Jest ich 120. 75 odmian przeznaczonych jest do uprawy na kiszonkę, a 37 odmian ogólnoużytkowych, przeznaczonych do uprawy na ziarno lub na kiszonkę. W 2021 roku wpisano do KR 33 odmiany, w tym 26 zagranicznych i 7 krajowych. W KR odmiany zagraniczne stanowią około 70%, a krajowe około 30%. W rynku nasion odmian kukurydzy w Polsce, udział krajowych hodowli, głównie Hodowli Roślin Smolice Sp. z o.o., grupa IHAR, stanowi około 30%. W lutym 2022 roku do Krajowego Rejestru zostaną wpisane kolejne odmiany. Będą one mogły być wykorzystane do uprawy już w nadchodzącym sezonie wegetacyjnym.

Najliczniejszą grupę stanowią odmiany średniowczesne o liczbie FAO 230 – 250. Jest ich 109. Odmian wczesnych (FAO do 230) jest 67, a średniopóźnych (FAO 260-290) – 48. Pozostałe 8 odmian reprezentuje wczesność między grupą wczesną i średniowczesną lub średniowczesną i średniopóźną. Odmiany wczesne i średniowczesne są przeznaczone do uprawy na kiszonkę w najmniej korzystnych północnych rejonach kraju. Odmiany średniowczesne i średniopóźne (FAO do 260) można uprawiać na ziarno i na kiszonkę w rejonie środkowym. Odmiany średniopóźne są przeznaczone do najcieplejszych rejonów kraju (Polska Południowo-Zachodnia i Południowo-Wschodnia). Odmiany wczesne do uprawy na ziarno są przeznaczone do uprawy w rejonie północnym, ale można je uprawiać na terenie całego kraju.

Innym kryterium podziału odmian w KR jest typ hodowlany. Odmiany reprezentują 2 typy hodowlane. Są to mieszańce pojedyncze, oznaczone symbolem SC (ang. single cross) i trójliniowe, oznaczone symbolem TC (ang. three-way cross). Mieszańce pojedyncze plonują na ogół na podobnym poziomie jak trójliniowe. Są one jednak bardziej wyrównane pod względem cech morfologicznych i w lepszych warunkach uprawy, oraz na lepszych stanowiskach, mogą wyższej plonować.

Na polskim rynku ponadto znajduje się bardzo liczna grupa (ponad 200) odmian zarejestrowanych w innych krajach Unii Europejskiej (z katalogu europejskiego). Muszą one spełniać wymóg wczesności do uprawy w Polsce. Informacja o ich wartości pochodzi na ogół z własnych doświadczeń poszczególnych firm, a tylko w odniesieniu do nielicznych odmian z doświadczeń rozpoznawczych prowadzonych przez COBORU. Te odmiany nie odgrywają jednak dominującej roli w produkcji kukurydzy w naszym kraju.

W wyborze odmian do uprawy szczególnie przydatne są wyniki porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego (PDO), a także rekomendacje poszczególnych firm zawarte w katalogach odmian i na stronach internetowych. W niektórych województwach tworzone są dostępne listy Odmian Zalecanych do uprawy, tworzone na podstawie wyników wartości gospodarczej odmian badanych w doświadczeniach w danym województwie.

Tak liczna liczba odmian z Krajowego Rejestru i z katalogu europejskiego (w sumie nawet około 500), stwarza bardzo dużą trudność ich wyboru do uprawy na ziarno lub na kiszonkę.

Aby uniknąć spiętrzenia prac przy zbiorze, w konkretnym gospodarstwie, należy wysiewać odmiany o zróżnicowanej wczesności. Jednak głównym problemem jest dostosowanie zbiorów do możliwości bieżącego dosuszania ziarna.

Poza wczesnością odmian, konieczne jest zwrócenie uwagi na szereg cech gospodarczych i agrotechnicznych. W przypadku uprawy na ziarno, poza plonem i wczesnością, zwraca się uwagę na wymłacalność kolb, szybkie dosychanie ziarna „na pniu” (cecha „dry down”) oraz na strukturę kolby, czyli udział ziarna w kolbie.

Odmiany o korzystnej strukturze kolby, czyli o cienkich rdzeniach, wykazują szczególną przydatność do uprawy na CCM – kiszonkę z odkoszulkowanych kolb do żywienia trzody chlewnej. Bardzo ważnym kryterium oceny odmian do uprawy na ziarno jest ich odporność na wyleganie zarówno korzeniowe i fuzaryjne, powodowane przez grzyby powodujące zgnilizny łodyg. Z reguły odmiany wcześniejsze wykazują większą skłonność do wylegania fuzaryjnego niż późniejsze, zwłaszcza w warunkach opóźnionego zbioru. Szczególne znaczenie ma także tolerancja na fuzariozę kolb, gdyż grzyby zasiedlające kolby i ziarno produkują groźne dla zdrowia zwierząt i ludzi toksyny roślinne, czyli mikotoksyny. Przekroczenie normy zawartości mikotoksyn eliminuje ziarno kukurydzy z obrotu handlowego i z żywienia zwierząt.

Wczesny wigor jest bardzo ważną cechą odmian, zarówno do uprawy na ziarno i na kiszonkę. Odmiany z cechą wczesnego wigoru kiełkują i rozwijają się nawet w warunkach chłodów wiosennych. Starsze odmiany miały próg kiełkowania przy temperaturze gleby 8C, podczas gdy nowsze mają przesunięty ten próg o 2C i kiełkują już w temperaturze 6C. Szybszy start roślin wiosną oznacza szybsze wytworzenie systemu korzeniowego, lepsze wykorzystanie zasobów wody i składników pokarmowych, a w konsekwencji wyższe plony.

Pośród najważniejszych kryteriów branych pod uwagę przy wyborze odmian do uprawy na kiszonkę z całych roślin należy wymienić: całkowity plon suchej masy łodyg, liści i kolb, udział kolb w całkowitym plonie suchej masy (korzystny powyżej 50%), zawartość suchej masy przy zbiorze w całych roślinach w przy zbiorze (około 32%). Ta ostatnia cecha, jest podstawą oceny wczesności odmian kiszonkowych. Duże znaczenie mają również wczesny wigor i cecha „stay green”. Cecha „stay green” to wydłużone utrzymywanie się zieloności liści i łodyg w okresie dojrzewania. Takie odmiany dłużej asymilują, mają więc dłuższą możliwość gromadzenia składników pokarmowych w ziarnie.

Cecha „stay green” umożliwia znaczące wydłużenie zbioru kukurydzy na kiszonkę, co jest bardzo ważne z punku widzenia organizacji zbioru.

Ważnym kryterium oceny odmian kiszonkowych jest ich strawność. W nowoczesnych programach hodowlanych zwraca się uwagę na podniesienie poziomu strawności wegetatywnych części roślin (łodyg i liści). Odmiany relatywnie wczesne, o wysokiej zawartości suchej masy przy zbiorze i o korzystnym udziale kolb w całkowitym plonie suchej masy, są bardzo dobrym surowcem do produkcji wysokoenergetycznej kiszonki. Taka rolę spełniają również odmiany ziarnowe, wczesne lub średnio-wczesne, o wysokim plonie ziarna. Pomimo, że są przeznaczone do uprawy na ziarno, to hodowcy często rekomendują je również do uprawy na wysokoenergetyczną kiszonkę.

Odmiany do uprawy na ziarno jak również na kiszonkę muszą wykazywać tolerancję na najważniejsze choroby – głownię guzowatą, fuzariozy kolb i szkodniki, w szczególności na omacnicę prosowiankę.

dr inż. Roman Warzecha,

IHAR – PIB Radzików

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *