Reklama

Odporność chwastów na herbicydy

Stosowanie herbicydów, obok niewątpliwych zalet, może również nieść ze sobą pewne zagrożenia.


Amerykańskie towarzystwo naukowe zajmujące się zjawiskiem odporności chwastów na herbicydy  podaje  że „odporność chwastów na herbicydy jest dziedziczną zdolnością roślin do przetrwania i reprodukcji po zastosowaniu dawki herbicydu, która zwykle powoduje jej zniszczenie”. W praktyce oznacza to brak wrażliwości tylko niektórych osobników, w obrębie danego gatunku chwastu (biotypów), na taką dawkę herbicydu, która w normalnych warunkach powinna wyeliminować całą jego populację.
W Polsce pierwsze informacje o problemach z odpornością chwastów na herbicydy pojawiły się w połowie lat osiemdziesiątych zeszłego wieku na terenach, na których związki z grupy triazyn stosowane były corocznie w sadach i w monokulturze kukurydzy. Obecnie odporność chwastów na herbicydy o różnym mechanizmie działania stwierdzono między innymi u: chwastnicy jednostronnej, komosy białej, szarłatu szorstkiego, wyczyńca polnego, miotły zbożowej, chabra bławatka.
Pojawienie się biotypów chwastów odpornych na polach to duże wyzwanie i problem dla rolników. Oznacza to bowiem utratę skuteczności chwastobójczej herbicydu, spadek plonowania rośliny uprawnej, niemożność dalszego stosowania tego samego środka, a często również z innych grup chemicznych. Po przeprowadzeniu odpowiednich badań w kierunku potwierdzenia występowania odporności na danej plantacji, należy podjąć wszelkie starania, by zminimalizować ryzyko rozwoju i rozprzestrzeniania się tego zjawiska.
Ważnym aspektem w przeciwdziałaniu powstawania odporności chwastów na herbicydy są integrowane metody ochrony roślin, łączące właściwą agrotechnikę, płodozmian oraz ochronę niechemiczną (zwłaszcza mechaniczną). Przy takich działaniach można ograniczyć liczbę zabiegów herbicydowych do ekonomicznie uzasadnionego minimum. Uprawa roślin w tradycyjnym płodozmianie to podstawowy element zmniejszający ryzyko potęgowania zjawiska odporności. Zmianowanie roślin zmusza do zróżnicowanych zabiegów agrotechnicznych w kolejnych latach oraz stosowania herbicydów o różnych mechanizmach działania. Odmienny sposób przygotowania gleby i różnorodny termin siewu roślin uprawnych powodują zmiany ilościowe i jakościowe kiełkujących nasion chwastów. Również głęboka orka i uprawki mechaniczne to skuteczne zabiegi w walce z odpornością chwastów na herbicydy. Należy przy tym dbać o staranne czyszczenie narzędzi stosowanych do uprawy roli oraz siewu (sadzenia).
Opóźniony termin siewu rośliny uprawnej, optymalna gęstość wysiewu i dobór odpowiedniej odmiany to czynniki, które również pozwolą ograniczyć liczebność chwastów. Należy pamiętać, by stosować kwalifikowany materiał siewny wolny od zanieczyszczeń, zwłaszcza nasionami chwastów, które mogą pochodzić z biotypów odpornych.
Z praktyki wiadomo, że użycie w/w metod nie zabezpieczy w pełni plantacji przed chwastami i aplikacja herbicydów będzie konieczna. W takiej sytuacji stosowanie środków o zróżnicowanych mechanizmach działania to podstawowa reguła antyodpornościowa. Zasady integrowanej ochrony roślin nakładają na plantatorów obowiązek właściwego doboru i przemiennego stosowania środków w celu przeciwdziałania powstawaniu odporności organizmów szkodliwych (w tym chwastów). Międzynarodowa organizacja zajmująca się problemem odporności chwastów opracowała podział herbicydów ze względu na mechanizm działania obowiązujący na całym świecie. Środki o różnym sposobie działania oznaczone są literami alfabetu (tabela 1). Niestety, nie we wszystkich etykietach herbicydów zarejestrowanych w naszym kraju pojawia się ta przydatna informacja. W wielu przypadkach producenci środków ochrony roślin umieszczają już takie dane, jednak nie ma obowiązku podawania tych informacji podczas wprowadzaniu środka na polski rynek.
Aplikując herbicydy należy pamiętać, by chwasty w czasie stosowania środka pozostawały w fazie siewek, a najlepiej liścieni. Jeżeli w tym czasie pojawią się wschody chwastów, a wśród nich także biotypów odpornych to mogą one zostać zniszczone. Ponadto, stosowanie herbicydów w dawkach gwarantujących całkowite zniszczenie chwastów to również element istotny w działaniach antyodpornościowych. Należy unikać stosowania dawek niższych od zalecanych, zwłaszcza herbicydów, które niecałkowicie zniszczą chwasty. Pozostawienie choćby pojedynczych osobników określonego gatunku, wykazujących odporność, może zapoczątkować rozwój takiej populacji. Jeśli na plantacji pozostały chwasty nie zniszczone przez główny zabieg i mamy podejrzenie, że mogą to być biotypy odporne na herbicydy wówczas należy podjąć działania, które nie dopuszczą do wydania nasion. Można wykorzystać tutaj różne sposoby. Od pielenia ręcznego, poprzez mechaniczne do powtórnego zastosowania herbicydu. W takim przypadku ważny jest dobór herbicydu o innym mechanizmie działania, niż środek zastosowany podczas głównego zabiegu.
Odporności chwastów na herbicydy dotyczy wielu pól w naszym kraju i problem ten będzie narastać. Należy zatem określić przyczyny tego zjawiska oraz wdrożyć jak najszybciej podstawowe zasady antyodpornościowe w produkcji polowej.

dr Katarzyna Marczewska-Kolasa
IUNG-PIB Puławy
Zakład Herbologii i Technik Uprawy Roli we Wrocławiu

Banner 468 x 60 px